fe-mail.gr

Fe-mail.gr

 

Ελλάδα - Κόσμος

Οι εξελίξεις στο Τουρκμενιστάν μετά τον θάνατο του Νιγιάζοβ

23 Δεκεμβρίου 2006 | 01:30 π.μ.

                                           Οι εξελίξεις στο Τουρκμενιστάν μετά τον θάνατο του Νιγιάζοβ

 
του ΧΑΡΗ ΜΠΟΤΣΑΡΗ

Ο αιφνίδιος θάνατος του Ισόβιου Προέδρου του Τουρκμενιστάν εισάγει εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή της Κεντρικής Ασίας καθώς Ρωσία, ΗΠΑ και Κίνα θα διεκδικήσουν τον στρατηγικό έλεγχο της χώρας στη μετά Νιγιάζοβ εποχή.
Ο Σαπαρμουράτ Νιγιάζοβ γεννήθηκε τον Φεβρουάριο του 1940 και σε ηλικία 8 χρόνων είχε ήδη χάσει όλη του την οικογένεια στον πόλεμο και στους σεισμούς.

Μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο, σπούδασε μηχανική στο Λένινγκραντ και μπήκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα το 1962 κερδίζοντας γρήγορα βαθμούς και αξιώματα και έγινε Γενικός Γραμματέας Κ.Κ. του τότε Σοβιετικού Τουρκμενιστάν το 1985, μετά την απομάκρυνση του Μουχάμαντ Γκαπούσοβ από τον Γκορμπατσόβ λόγω του σκανδάλου διαφθοράς με το βαμβάκι.
Ως ηγέτης του Κόμματος ο Νιγιάζοβ υποστήριξε το πραξικόπημα εναντίον του Γκορμπατσόβ το 1991 και διατήρησε τον έλεγχο της χώρας και μετά τη διάλυση της Σοβ. Ένωσης ως πρώτος και μοναδικός μέχρι σήμερα Πρόεδρος του Τουρκμενιστάν.
Παράξενος και ιδιόρρυθμος ο Νιγιάζοβ κυβέρνησε τη χώρα δικτατορικά δίνοντας το όνομά του σε πόλεις, πάρκα, φάρμες, στρατιωτικές μονάδες, ακόμη και σε μέρες της εβδομάδας καθώς και στο μήνα Ιανουάριο!

 

Γέμισε την πρωτεύουσα Ασχαμπάντ με αγάλματα και πορτρέτα και είχε τον τίτλο “Turkmenbashi” (Πατέρας όλων των Τουρκμένιων).
Εξουδετέρωσε κάθε αντιπολιτευόμενη φωνή και εισήγαγε τη «σκέψη» του ως μάθημα στα σχολεία, ενώ ισχυριζόταν ότι είχε συμφωνήσει με τον Αλλάχ να πηγαίνει στον Παράδεισο όποιος διάβαζε το βιβλίο του “Rukhnama” τρεις φορές.
Απαγόρευσε την όπερα, το μπαλλέτο, το βάψιμο των χειλιών στις γυναίκες και τα ραδιοκασετόφωνα στα αυτοκίνητα.
Η μορφή του μπήκε στα νομίσματα, σε χαλιά, σε ετικέτες βότκας και τσαγιού και η «σκέψη» του έγινε ιδεολογία στο Σουνιτικό Τουρκμενιστάν των 5 εκατομμυρίων κατοίκων.

 

Στις 25 Νοεμβρίου 2002 έγινε εναντίον δολοφονική απόπειρα και ακολούθησαν μαζικές συλλήψεις υπόπτων συνωμοτών και των μελών των οικογενειών τους.
Σύμφωνα με το Helsinki Group υπάρχουν στο Τουρκμενιστάν 4.000 πολιτικοί κρατούμενοι και ανάμεσά τους πολλοί δημοσιογράφοι και διανοούμενοι.
Ο Σαπαρμουράτ Νιγιάζοβ πέθανε σε ηλικία 66 χρόνων από ξαφνική συγκοπή σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση που δεν παρουσίασε λεπτομέρειες (είχε αναφερθεί ότι υπεβλήθη σε bypass το 1997 στη Γερμανία, όμως σε κάθε περίπτωση ο θάνατός του αποτέλεσε έκπληξη).
Η σύζυγός του και η κόρη του βρίσκονταν στο Λονδίνο όταν αναγγέλθηκε ο θάνατός του, ενώ ο 39χρονος γυιός του Μουράτ που δεν φαίνεται να συμφωνεί ιδιαίτερα με την πολιτική του αμφιλεγόμενου δικτάτορα, ζει στη Βιέννη και είναι επιχειρηματίας (δεν προβλέπεται συνέχιση οικογενειακής δυναστείας).

 

Ο αυταρχικός του χαρακτήρας δεν επέτρεπε την προετοιμασία ενός διαδόχου του στη διακυβέρνηση της χώρας και αμέσως μετά τη γνωστοποίηση του θανάτου ο Στρατός ετέθη σε επιφυλακή, έκλεισαν τα σύνορα και τα Προξενεία του Τουρκμενιστάν ανέστειλαν την έκδοση βίζας προς τη χώρα.
Στα πάνω από 20 χρόνια της δικτατορίας Νιγιάζοβ το Τουρκμενιστάν που είναι μέλος της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Χωρών (πρώην χώρες ΕΣΣΔ), διατήρησε μια «μόνιμη ουδετερότητα» αν και επέτρεψε στις ΗΠΑ τη χρήση του εναέριου χώρου του για πτήσεις επιχειρήσεων εναντίον του γειτονικού Αφγανιστάν.
Οι σχέσεις με τη Ρωσία πέρασαν από φάσεις έντασης λόγω της συμπεριφοράς του καθεστώτος προς τη ρωσική μειονότητα της χώρας, με την κατάργηση της γλώσσας και τον περιορισμό της κουλτούρας, όμως υπήρχαν πάντα οι δεσμοί με την Gazprom που ελέγχει τους αγωγούς για τη μεταφορά του φυσικού αερίου.
Το Τουρκμενιστάν είναι η 5η χώρα στον κόσμο σε παραγωγή φυσικού αερίου και προμηθεύει τη Ρωσία με 41 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.

 

Η Ρωσική Gazprom έχει σύμβαση αγοράς φυσικού αερίου από το Τουρκμενιστάν μέχρι το 2009 σε καθορισμένη τιμή 100 δολαρίων/1.000 κυβικά μέτρα, δηλαδή κάτω από το μισό της τιμής διάθεσης στις ευρωπαικές αγορές. 
Το πρώτο πολιτικό πραξικόπημα στο Τουρκμενιστάν έγινε δύο μόλις ώρες από το θάνατο του Νιγιάζοβ με τη σύλληψη του Προέδρου του Κοινοβουλίου Οβεζγκελντί Ατάεβ.
Σύμφωνα με το Σύνταγμα της χώρας τη διακυβέρνηση ασκεί σε περίπτωση θανάτου του Προέδρου και μέχρι τις εκλογές ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου, όμως ο Ατάεβ συνελήφθη αιφνίδια κατηγορούμενος για διαφθορά.
Το ανώτατο πολιτικό όργανο το Συμβούλιο του Λαού (2.500 μέλη- εκλεκτοί του Νιγιάζοβ για να νομιμοποιούν τις αποφάσεις του), τοποθέτησε στη θέση του προσωρινού Προέδρου τον αναπληρωτή Πρωθυπουργό και υπουργό Υγείας-Φαρμάκων, Κουρμπανγκουλί Μπερντιμουχαμέντοβ.
Ο ασκών τα καθήκοντα του Προέδρου δεν έχει δικαίωμα να θέσει υποψηφιότητα για την Προεδρία της χώρας και θεωρείται σίγουρο ότι ο Μπερντιμουχαμέντοβ θα προετοιμάσει τον δρόμο της διαδοχής του Νιγιάζοβ στον Ακμουράντ Ρετζέποβ που ήταν επικεφαλής της Προεδρικής Μυστικής Υπηρεσίας ή στον εκλεκτό του.
Ο Ρετζέποβ ελέγχει και τον Στρατό του Τουρκμενιστάν που λειτουργεί στη βάση της Σοβ. Ένωσης και διαθέτει 300 μαχητικά αεροσκάφη, 600 άρματα μάχης και 1.500 τεθωρακισμένα οχήματα.
Όλοι οι πολιτικοί της χώρας ήταν αναγκαστικά πιστοί στον Νιγιάζοβ και κάποιοι διαφωνούντες που ζουν εξόριστοι στη Ρωσία και σε άλλα ευρωπαικά κράτη (Χανάμοβ, Οπάζοβ κ.ά.) ζητούν πολιτικές εγγυήσεις για να επιστρέψουν και να πάρουν μέρος σε εκλογές. 

 

Με τον θάνατο του Νιγιάζοβ αρχίζει ένα μεγάλο παιχνίδι εξουσίας στη χώρα αλλά και μια λυσσαλέα διεκδίκηση επιρροής μεγάλων δυνάμεων που έχουν ζωτικά συμφέροντα στην Κεντρική Ασία.
Η Κασπία, το Ιράν, το χαοτικό Αφγανιστάν, οι διαδρομές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, καθιστούν το Τουρκμενιστάν που ήταν μέχρι σήμερα μια νησίδα σταθερότητας σ’ ένα τρικυμισμένο περιβάλλον, ένα πεδίο σκληρής διαμάχης και αδυσώπητης επικυριαρχίας από Ρωσία, ΗΠΑ και Κίνα.
Το πλούσιο σε κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου Τουρκμενιστάν θα γίνει αναπόφευκτα ένα πανάκριβο μήλο της έριδας στο βωμό των κρατικών στρατηγικών συμφερόντων και των πολυεθνικών εταιρειών.
Το Τουρκμενιστάν εξαρτάται πολύ από τους Ρωσικούς αγωγούς και γιαυτό είχε ξεκινήσει μια προσπάθεια για κάποιες εναλλακτικές.
Φέτος τον Απρίλιο ο Νιγιάζοβ υπέγραψε συμφωνία με το Πεκίνο για πωλήσεις αερίου και δημιουργία αγωγού Τουρκμενιστάν-Κίνα το 2009.
Επίσης, ο Νιγιάζοβ (που αρνείτο να παραχωρήσει δικαιώματα άντλησης και εκμετάλλευσης στους Αμερικανούς), επιδίωκε την κατασκευή ενός αγωγού μέσω Αφγανιστάν προς Πακιστάν, όμως το σχέδιο παραμένει στα χαρτιά λόγω της αστάθειας που επικρατεί στο Αφγανιστάν και του συνεχιζόμενου πολέμου.

 

Νιγιάζοβ, Γιουσένκο και το ζεύγος Μπους στη Μόσχα

Ο θάνατος του Νιγιάζοβ θα επιφέρει αναπόφευκτα πολιτικές συνέπειες στη χώρα που θεωρείτο ως μια από τις πλέον κλειστές χώρες στον κόσμο και που θα βρίσκεται σε μεγαλύτερη απομόνωση μέχρι τις εκλογές και την τελική εικόνα που θα επικρατήσει.
Κανείς δεν μπορεί με βεβαιότητα να προσδιορίσει αυτά που συμβαίνουν τώρα στο Ασχαμπάντ και φυσικά κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τις εξελίξεις με ακρίβεια.
Ιδιαίτερα ανήσυχη είναι η Κυβέρνηση της Ουκρανίας που κρέμεται κυριολεκτικά από τις συμφωνίες προμήθειας φυσικού αερίου από το Τουρκμενιστάν, αλλά και οι επιτελικοί της Gazprom εξετάζουν όλα τα ενδεχόμενα καθώς περίμεναν τον διπλασιασμό των ποσοτήτων φυσικού αερίου από τη χώρα μέχρι το 2009, για να καλύψουν τις ανάγκες από τις συμβάσεις της εταιρείας.
Η ρευστή περίοδος που θα υπάρξει στο Τουρκμενιστάν επηρεάζει άμεσα το Κιργιστάν που αντιμετωπίζει πολιτική αστάθεια, θα επιφέρει προβλήματα σε Τατζικιστάν και Ουζμπεκιστάν, αλλά ακόμη και στο πιο σταθερό Καζακστάν.

 

 

Return to category
 
Τελευταία άρθρα